Complementaire zorg betekent letterlijk ‘aanvullende zorg’. Deze zorg komt dus niet in de plaats van de gangbare zorg maar vormt daarop een aanvulling.Onder complementaire zorg wordt echter meer verstaan dan alleen een aanvulling op de gangbare zorg. Er zijn een aantal uitgangspunten te benoemen. In het verpleegkundige beroep is de term ‘complementaire zorg’ in 1996 in Nederland geïntroduceerd door Astrid Noorden die onderzoek deed naar het toepassen van deze zorgvormen door Nederlandse verpleegkundigen. Zij formuleerde een definitie van het begrip ‘complementaire zorg interventie’. Deze definitie wordt in Nederland veel gebruikt om het begrip ‘complementaire zorg’ helder te krijgen.  

 
‘Complementaire zorginterventies zijn die verpleegkundige interventies binnen het verpleegkundig proces en de verpleegkundige praktijk, die toegepast worden op basis van natuurlijke therapieën om het zelfhelend vermogen van de patiënt te ondersteunen, stimuleren of activeren en waarbij de zorg betrekking heeft op de mentale, emotionele, lichamelijke, spirituele en sociale behoeften van de patiënt, zodat deze een staat van welbevinden kan (her-) winnen’

Uit deze definitie volgen de kenmerken van complementaire zorg :

1- complementaire zorg speelt zich af binnen het zorgberoep;

2- complementaire zorg stelt zich als doel het welbevinden van de zorgvrager te vergroten;

3- uitgangspunt is het holistisch mensbeeld;

4 de interventies gebruiken stoffen uit de natuur en/of gaan uit van het energetisch principe ;

5- de interventies stimuleren het zelfhelend vermogen;

Naast deze kenmerken van complementaire zorg vanuit de definitie van Noorden, is er nog een ander belangrijk kenmerk:

6-de kwaliteit van de aanwezigheid en aandacht van de zorgverlener spelen een belangrijke rol in de toegepaste interventies;

 

 
In de afgelopen jaren zijn er verschillende invloeden geweest die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van complementaire zorg. Er zijn verschillende inspiratiebronnen van verschillende herkomst. Een belangrijke inspiratiebron voor complementaire zorg zijn de natuurgeneeswijzen. Maar ook de veranderde zelfzorg van mensen speelt een rol in het ontstaan en het waarderen van complementaire zorg. Andere invloeden zijn: het energetisch denken vanuit de oosterse geneeswijzen, de mind-bodybeweging, traditionele zelfzorggebruiken bij zorgvragers, integrative Medicine. Daarnaast spelen ontwikkelingen in de gezondheidszorg en het zorgberoep een rol.

(Gebaseerd op: Inleiding Complementaire Zorg, hoofdstuk 1, Susan Hupkens, 2006)