Veranderingen in maatschappij en gezondheidszorg

In de samenleving en de gezondheidszorg zijn grote veranderingen gaande: De bevolking vergrijst, er is een toenemend deel van de bevolking dat een chronische ziekte heeft, en burgers (en patiënten) worden  mondiger. Er ontstaan nieuwe ideeën over gezondheidszorg. Bijvoorbeeld over preventie, samenwerking , vraagsturing (o.a rapport Van zz naar gg, Raad voor de Volksgezondheid en Zorg, 2010). Er is een verandering in de samenleving in het denken over gezondheid: Wie is er verantwoordelijk en hoe verhoudt dit zich tot leefstijl? Welzijn en wonen krijgen meer aandacht in zorgsettings die vroeger gericht waren op ziekte. Kwesties als omgevingsfactoren en duurzaamheid worden in relatie gezien met gezondheid. Steeds meer Nederlanders kiezen voor een alternatief therapeut naast de reguliere behandelaar (CBS. 2008). Jongeren en chronisch zieken doen dit veel vaker dan andere Nederlanders (Jabaaij, 2005). Burgers maken ook eigen keuzes in de zelfzorg:  Zij beslissen bijvoorbeeld zelf of zij voor een griepje echinaforce slikken, gewoon uitzieken, of naar de huisarts gaan voor een antibioticakuur. Het gebruik van natuurlijke middelen is in onze samenleving normaal geworden. Ideeën over ‘in balans blijven’ zijn allang niet meer voorbehouden aan ‘alternatievelingen’. Yoga is bezig met een comeback en nog nooit is er zoveel biologische voeding te koop geweest als tegenwoordig. Maar, als patiënten hun gebruikelijke behandeling willen aanvullen met complementaire behandelingen, spreken zij daar zelden over met de reguliere behandelaar. Zij gaan zelf hun gang want zij verwachten veel scepsis van reguliere behandelaars. Patiënten (en zorgverleners) weten dikwijls niet dat er ook bij natuurlijke middelen bijverschijnselen en interacties kunnen zijn. Ook burgers die een niet-westerse achtergrond hebben maken vaak gebruik van traditionele zorgvormen, die niet bekend zijn bij zorgveleners, noch geïntegreerd zijn in de reguliere zorgverlening. In gezondheidszorginstellingen verwachten patiënten niet complementaire zorg aangeboden te krijgen. Zij zijn vaak aangenaam verrast als een zorgverlener dit aanbiedt! Integratie van complementaire zorgvormen in gezondheidsinstellingen is in Nederland nog in ontwikkeling.

Professionals vinden dat de zorgrelatie in het centrum van de aandacht moet staan, en niet de regels en procedures.  Verpleegkundigen en verzorgenden willen deze zorgrelatie zelf vormgeven samen met de patiënt. Ook, of misschien wel juist, bij een zich snel ontwikkelende technologie (o.a. telezorg) is direct menselijk contact van onschatbare waarde en complementair verpleegkundigen en verzorgenden zijn bij uitstek deskundig om dat contact vorm te geven door o.a. aanraking (massage) therapeutic, of healing, touch, geuren, muziek. In nieuwe ontwikkelingen in de gezondheidszorg lijkt er soms meer ruimte te komen voor complementaire zorg. In Planetree en Integrative Medicine instellingen zijn complementaire methoden één van de pijlers. Toch is ook daar nog versteviging en uitbreiding mogelijk, onder andere op het gebied van scholing en kwaliteitsborging. Een interessante ontwikkeling zijn de Magnet Hospitals (excellente zorg). Binnen deze instellingen heeft de verpleegkundige meer autonomie en staat de patiënt centraal. In de VS zijn er veel Magnethospitals waar complementaire zorg geboden wordt, en onderzocht en onderwezen. Hoewel de cultuur in de Nederlandse gezondheidszorg conservatief is te noemen in vergelijking met de VS, zouden de kenmerken van Magnethospitals mogelijk de ruimte creëren voor nieuwe initiatieven. In zorgsettings waar verpleegkundigen meer invloed hebben dan artsen, zoals  hospices, Buurtzorg, en bij zelfstandig werkende verpleegkundigen (ZZPers) wordt een vergrootte interesse gezien voor complementaire zorg. 

Burgers en (complementaire) hulpverleners streven naar een pluriforme gezondheidszorg.
De kenmerken van een pluriforme gezondheidszorg zijn: